Noc
.jpg&filetimestamp=20080810114414)
Noc – część doby, w czasie której Słońce znajduje się poniżej linii horyzontu. Można też ją określić jako okres od zmierzchu do świtu. Zjawisko to występuje na planetach krążących wokół gwiazd – czyli ich satelitach, w tym również na Ziemi. Przeciwnym pojęciem jest dzień.
Nieco inaczej określa się noc astronomiczną, z którą mamy do czynienia, gdy Słońce znajduje się co najmniej 18° pod horyzontem.
Spis treści |
[edytuj] Czas trwania nocy
Czas trwania nocy w określonym miejscu na Ziemi uzależniony jest od kilku czynników, są nimi:
- szerokość geograficzna
- pora roku
- wysokość bezwzględna badanego punktu – wpływa w minimalnym stopniu
- odległość Ziemi od Słońca (aphelium i peryhelium) – wpływa w minimalnym stopniu
[edytuj] Noce trwają krócej
Globalny, średni czas trwania nocy na Ziemi jest krótszy od okresu dnia z dwóch przyczyn:
- Słońce nie jest punktem lecz ogromnym obiektem zbliżonym kształtem do kuli, której obwód na równiku wynosi ok. 4,4 mln km. Z powodu tak dużej wielkości i w związku ze stosunkowo niedużą odległością od Ziemi (średnio ok. 149,6 mln km), Słońce oświetla ok. 32 minut kątowych na jej powierzchni w tak samo intensywny sposób. Oznacza to w praktyce na przykład, że gdy Słońce góruje – to jednocześnie w pasie o szerokości ok. 1,9 km. Zatem dzień "wydziera" te niecałe 2 km nocy.
- atmosfera powoduje refrakcję (załamanie) światła słonecznego w ten sposób, że dociera ono do obserwatora na Ziemi w momencie, gdy tak naprawdę Słońce jest jeszcze poniżej linii horyzontu o około 34 minut kątowych.
Oba czynniki sprawiają, że światło słoneczne osiąga określony punkt na Ziemi, gdy centrum Słońca jest jeszcze o ok. 50 minut kątowych poniżej horyzontu.
[edytuj] Równonoce
W dniach równonocy jesiennej i wiosennej, kiedy teoretycznie czasy trwania dnia i nocy się zrównują, w rzeczywistości noc trwa krócej. Na równiku różnica ta wynosi ok. 14 minut i zmniejsza się w kierunku biegunów. Oznacza to, że nawet w Polsce czas trwania dnia i nocy podczas równonocy nie są idealnie takie same.
[edytuj] Przesilenia
Najdłuższa noc:
- na półkuli północnej wypada z 21 na 22 grudnia – przesilenie zimowe,
- na półkuli południowej wypada z 21 na 22 czerwca.
Najkrótsza noc:
- na półkuli północnej wypada z 21 na 22 czerwca – przesilenie letnie,
- na półkuli południowej wypada z 21 na 22 grudnia.
W Polsce najkrótszą noc można zaobserwować w najdalej na północ wysuniętym punkcie – przylądku Rozewie. Podczas przesilenia noc trwa tam tylko ok. 6 godzin i 40 min
[edytuj] Noc polarna
Podczas nocy polarnej Słońce nie wschodzi przez ponad 24 godziny. Zjawisko to ma miejsce na terenach leżących powyżej koła podbiegunowego na obu półkulach.
W okolicach koła podbiegunowego noc polarna trwa 24 godziny i występuje tylko raz w roku, natomiast im bliżej biegunów, tym noce polarne są dłuższe i występują pod rząd przez pewien – coraz dłuższy – okres. Na biegunach noc polarna trwa niemal dokładnie pół roku.
Ze względu na czynniki wielkości Słońca i refrakcji opisane powyżej, obszary występowania nocy polarnych na obu półkulach (strefy polarne) są nieco mniejsze niż obszary od koła podbiegunowego (66°33'39" N lub 66°33'39" S) do bieguna (odpowiednio 66° N lub 66° S). Natomiast obszary występowania dnia polarnego są nieco większe od obszarów zawartych pomiędzy kołem podbiegunowym a biegunem.
Innym pojęciem jest biała noc, podczas której tarcza Słońca chowa się całkiem poniżej horyzontu, jednak na tyle niedaleko, że zmierzch przechodzi od razu w świt.
[edytuj] Wpływ na organizmy żywe
Brak światła słonecznego – podstawowego źródła energii potrzebnej do życia na Ziemi, ma ogromny wpływ na morfologię, fizjologię i zachowanie niemal wszystkich organizmów.
[edytuj] Zwierzęta
Niektóre zwierzęta śpią w nocy, podczas gdy inne – prowadzące nocny tryb życia, są w tym czasie najaktywniejsze.
Część gatunków zwierząt nie jest w ogóle przystosowana do aktywnego spędzania nocy (np. człowiek), inne radzą sobie z nią równie dobrze jak z dniem. Na przykład kotowate, dzięki niezwykle czułej siatkówce, są w stanie bardzo dobrze widzieć przy niewielkim natężeniu światła. Istnieją też gatunki, które są aktywne jedynie od zmierzchu do świtu. Najbardziej rozpoznawalnym zwierzęciem aktywnym w nocy jest nietoperz. Ssak ten w dzień mógłby być łatwym łupem dla większych od siebie drapieżników, dlatego przystosował się do polowania w nocy, kiedy większość jego naturalnych wrogów śpi. Natomiast nocne gatunki ćmy przystosowały się fizjologicznie do aktywności w nocy, poprzez ubarwienie skrzydeł, których kolorystyka oscyluje wokół czarnego, szarego i brązowego.
[edytuj] Rośliny
Podobnie jak na zwierzęta, efekty dnia i nocy mają wpływ również na rośliny. One także w drodze ewolucji przystosowały się do braku światła w nocy.
Na przykład dzięki fotosyntezie CAM, niektóre rośliny mogą "aktywnie" wykorzystywać noc (podczas której, z powodu braku światła nie jest przeprowadzana faza jasna fotosyntezy) do podtrzymywania swojego metabolizmu, np. ananas. Te rośliny nie mogłyby w dzień wchłaniać dwutlenku węgla, ponieważ straciłyby w tym czasie zbyt wiele wody. Natomiast w nocy, kiedy parowanie jest mniejsze, mogą magazynować CO2 w swoich komórkach.
[edytuj] Oddziaływanie na człowieka
Człowiek nie jest przystosowany biologicznie do nocnego trybu życia. Jego oczy mają mało pręcików i przystosowane są do widzenia fotopowego (przy dobrym świetle). Inne zmysły takie jak słuch czy węch nie pozwalają nam na bezpieczne poruszanie się w warunkach niskiego natężenia oświetlenia lub jego braku. Zatem człowiek, niewyposażony w zdobycze własnej technologii, jest niemal zupełnie bezbronny w nocy.
Brak światła jest szczególnie dotkliwy dla osób cierpiących na hemeralopię. Noc jest też utrapieniem dla osób chorych na nyktofobię.
Wraz z rozwojem sztucznego oświetlenia, zwłaszcza po rewolucji przemysłowej, aktywność człowieka zaczęła być realizowana również po zachodzie słońca. Wiele instytucji funkcjonuje również, lub przede wszystkim po zmierzchu. Kluby nocne, bary, sklepy, restauracje z fast foodem czy stacje benzynowe są często otwarte 24 godziny na dobę.
Zmiana trybu życia i zwiększenie aktywności wieczorem i w nocy wpływa na ludzki układ hormonalny. U dzieci, które wolą spać dłużej i do późniejszych godzin funkcjonować aktywnie, zmiany poziomu kortyzolu mogą powodować m.in. większą agresję[1].
[edytuj] Noc w kulturze
Noc była zawsze postrzegana jako czas na odpoczynek i sen. Z drugiej jednak strony noc to również czas na potajemne zgromadzenia, romanse i seks.
Noc kojarzy nam się na ogół również dość pejoratywnie z prostytucją i przestępczością. W wielu kulturach jest utożsamiana ze złem. Po zmierzchu z ukrycia wychodzą wampiry, wilkołaki i duchy.
Czas po zachodzie słońca zawsze był istotny w kulturach całego świata. Motyw nocy występuje w mitologiach wielu narodów. Między innymi w mitologii nordyckiej, w której jedną z ważniejszych postaci jest Nótt – bogini ciemności nocnych (jej trzecim mężem był Delling – Zmierzch). Natomiast w greckiej mitologii występuje bogini nocy Nyks. Ciemna pora doby jest również motywem łączącym opowiadania w arabskich Baśniach z tysiąca i jednej nocy.
Noc – jeśli jest tak długa jak noc polarna, staje się problemem również dla astrologów. Kłopotliwe jest np. wyznaczenie horoskopu dla osoby, która urodziła się podczas dnia lub nocy polarnej[2]
Przypisy
- ↑ Rick Nauert, Ph.D.: Night Owl Behavior Harmful to Preteens (ang.). PsychCentral, 11.07.2007. [dostęp 24.09.2008].
- ↑ Wojciech Jóźwiak: Zagadka krajów polarnych (pol.). W: Okiem astrologa [on-line]. Gwiazdy. [dostęp 24.09.2008].
[edytuj] Zobacz też artykuły związane z nocą
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Definicja słownikowa w Wikisłowniku
Teksty źródłowe w Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach
Podręczniki na Wikibooks[edytuj] Zwyczaje
- noc poślubna
- prawo pierwszej nocy
- Noc Kupały
- noc sylwestrowa
- Noc Walpurgii – w mitologii nordyckiej noc zmarłych, złych duchów
[edytuj] Wydarzenia
- Noc Listopadowa
- Noc paskiewiczowska
- Noc teczek
- noc kryształowa (Noc kryształowa na Śląsku Opolskim)
- Noc długich noży
- Noc św. Bartłomieja
- Noc ołówków
[edytuj] Wydarzenia kulturalne
[edytuj] Noc w utworach
Noc generałów, Noc i ciemność, Noc i dzień, Noc iguany, Noc księżycowa, Noc na Karlštejně, Noc na ziemi, Noc noży, Noc po ciężkim dniu, Noc w bibliotece, Noc w muzeum.
[edytuj] Inne
[edytuj] Źródła
- Wojciech Jóźwiak: Bliżej Słońca (pol.). Nauka i Technika, 07.01.2007. [dostęp 24.09.2008].
Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /www/motocykle_www/spam/abc/richFeeds.php on line 59
| Pawlak będzie rozmawiał w Brukseli o umowie gazowej |
|
Wicepremier Waldemar Pawlak będzie rozmawiał w Brukseli na temat umowy gazowej. W spotkaniu z unijnym komisarzem do spraw energii Guentherem Oettingerem będzie uczestniczył również wiceminister spraw zagranicznych Mikołaj Dowgielewicz.
|
| Za rok rząd znowu będzie mieć problem z budżetem |
|
Dziennik "Polska The Times" zamieszcza wywiad z ekonomistą Ryszardem Petru, który przestrzega, że za rok rząd znowu może mieć kłopot z budżetem. Według eksperta, budżet na przyszły rok jest nijaki - obliczony na doraźne rozwiązanie problemów, na jeden rok.
|
| Przybywa bankructw w branży budowlanej |
|
"Rzeczpospolita" alarmuje, że przybywa bankructw w branży budowlanej. Od stycznia do lipca upadło prawie 60 firm budowlanych, czyli o 63 procent więcej niż w pierwszym półroczu ubiegłego roku.
|
| Dotacje UE dla szpitali już na wykończeniu |
|
"Dziennik Gazeta Prawna" pisze, że jednym z najbardziej aktywnych podmiotów w wykorzystywaniu środków unijnych są szpitale. Za pieniądze z Brukseli rozbudowują się, prowadzą remonty, budują lądowiska dla helikopterów, kupują nowoczesny sprzęt i ambulanse.
|
| Od października możliwe podwyżki cen gazu |
|
"Puls Biznesu" podaje, że 16 września dowiemy się, czy od pierwszego października czeka nas kolejna podwyżka cen gazu. Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo od kilku tygodni zabiega bowiem o podniesienie obecnej taryfy, która miała obowiązywać do 30 listopada.
|